Kennisbank
Kermistermen
De woorden van de kermis, kort uitgelegd. Van de verpachting in de winter tot het RAS-nummer op een attractie.
De kermis zelf
Hoe een kermis in elkaar zit en wat de vaste onderdelen heten.
- Kermis
- Een tijdelijk feestterrein met attracties, spellen en eet- en drinkzaken, meestal jaarlijks op een vaste plek en in een vaste periode. Het woord komt van "kerkmis", de jaarlijkse viering van de kerkwijding. Lees de geschiedenis van de kermis →
- Zaak
- Het woord dat de branche zelf gebruikt voor alles wat op een kermis staat: een attractie, een spel of een eetkraam is een zaak. "Een kermis met 35 zaken" zegt dus hoeveel er in totaal staat.
- Grootvermaak
- De grote, snelle attracties voor jongeren en volwassenen, zoals de autoscooter, de booster en de polyp. Op een grote kermis vormen ze het middelpunt van het terrein. Alle attractietypen →
- Kindervermaak
- Attracties voor jonge kinderen: draaimolens, mini-zweefmolens, treintjes, trampolines en buggy's. Vaak samen op een rustiger deel van het terrein.
- Oefeningspellen
- De verzamelnaam voor behendigheidsspellen waarbij je een prijs kunt winnen: lijntrek, bussensport, grijpkranen, kop van jut en schietsalon. Vroeger ook wel "vermakelijkheden" genoemd.
- Verkoopzaak
- Een kraam die iets verkoopt in plaats van vermaak biedt: gebak, suikerspin, nougat, snacks, vis of ijs. Op een gemiddelde kermis is ongeveer een kwart van de zaken een verkoopzaak.
- Kermisterrein en plein
- De plek waar de kermis staat. Grote steden verdelen de kermis over meerdere pleinen of straten; gemeenten wijzen de plaatsen dan per plein toe. Op onze kermispagina's staat de locatie bij "locatie".
- Opbouw en afbouw
- De dagen voor en na de kermis waarin de exploitanten hun zaken opbouwen en weer inpakken. Een grote attractie is in een dag of twee opgebouwd; een hele kermis van tientallen zaken heeft meestal twee tot drie dagen nodig.
- Prikkelarme kermis
- Een vast uur (soms een dagdeel) waarin de muziek uit is, de lichteffecten gedimd zijn en de attracties rustiger draaien. Bedoeld voor kinderen en volwassenen die gevoelig zijn voor prikkels, bijvoorbeeld met autisme. Steeds meer gemeenten nemen het op in de vergunning; als wij het weten, staat het op de kermispagina.
- Familiedag of kinderdag
- Een dag met korting op de attracties, vaak een woensdag- of zondagmiddag. De gemeente of de exploitanten spreken de korting af; de precieze regeling verschilt per kermis.
- Voorjaars-, zomer-, najaars- en winterkermis
- Veel plaatsen hebben meer dan één kermis per jaar. De naam zegt het seizoen; de datums liggen meestal vast rond een feestdag, een jaarmarkt of het oude kerkwijdingsfeest. Kermissen in de schoolvakantie →
De mensen achter de kermis
Wie een kermis mogelijk maken en hoe die rollen heten.
- Exploitant
- De eigenaar en uitbater van een attractie of kraam. Kermisexploitanten reizen met hun zaak van kermis naar kermis en doen dat vaak al generaties lang in familiebedrijven. In de branche zeggen ze ook wel "kermisreiziger".
- Marktmeester
- De gemeentelijke toezichthouder op de kermis. De marktmeester wijst de plaatsen aan, controleert de opbouw en is tijdens de kermis het aanspreekpunt voor exploitanten en bezoekers. Bij veel gemeenten zit deze rol bij de afdeling markten of evenementen.
- Organisator
- De partij die de kermis samenstelt en regelt. Meestal is dat de gemeente zelf, maar het kan ook een stichting, een oranjevereniging of een gespecialiseerd kermisbureau zijn dat de kermis namens de gemeente organiseert.
- Vergunningverlener
- De gemeente die de evenementenvergunning afgeeft. Zonder vergunning geen kermis; daarom zijn de gemeenten voor Kermis.nl de belangrijkste bron voor datums en locaties. Kermissen per gemeente →
- Kermisbonden
- De brancheverenigingen van exploitanten, zoals de Nederlandse Kermisbond (NKB) en de BOVAK. Zij behartigen de belangen van hun leden bij gemeenten en de overheid en overleggen over pachtvoorwaarden en regels.
De verpachting
Hoe een exploitant aan een plaats op de kermis komt.
- Verpachting
- De toewijzing van plaatsen op de kermis aan exploitanten. De meeste gemeenten doen dat in december en januari voor het hele komende seizoen. Exploitanten schrijven in op een plaats; de gemeente kiest op prijs, op kwaliteit en variatie, of op een combinatie daarvan.
- Pacht of pachtsom
- Het bedrag dat een exploitant aan de gemeente betaalt voor een plaats op de kermis. De pacht verschilt sterk per kermis en per soort zaak; voor een groot toestel op een grote stadskermis gaat het om duizenden euro's.
- Inschrijving
- Het formele bod van een exploitant op een plaats, meestal via een inschrijfformulier of een digitaal systeem van de gemeente. Sommige gemeenten verpachten op een openbare inschrijvingsavond.
- Gunning
- Het besluit van de gemeente wie welke plaats krijgt. Na de gunning is bekend welke attracties er op de kermis komen te staan.
- Plaats of standplaats
- Een afgebakend stuk van het kermisterrein, met afmetingen en stroomvoorziening, bestemd voor één zaak. Op grote kermissen hebben plaatsen nummers en horen ze bij een plein.
- Vaste kermis en primeur
- Op veel kermissen staan jaar in jaar uit grotendeels dezelfde exploitanten; dat heet een vaste of stabiele kermis. Een primeur is een attractie die voor het eerst op een kermis of in Nederland staat; gemeenten en organisatoren gebruiken primeurs om bezoekers te trekken.
Keuring en veiligheid
Hoe attracties gekeurd worden en wat een RAS-nummer is.
- Warenwetbesluit attractie- en speeltoestellen
- De wet die sinds 1997 de veiligheid van kermisattracties regelt. Elke attractie moet voor ingebruikname gekeurd zijn en daarna periodiek opnieuw. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) houdt toezicht.
- Keuring
- De technische inspectie van een attractie door een door de overheid aangewezen keuringsinstelling. Bij goedkeuring krijgt het toestel een certificaat van goedkeuring; zonder geldige keuring mag het niet draaien.
- RAS-nummer
- Het unieke nummer van een attractie in het Register Attractie- en Speeltoestellen van de NVWA. Het nummer hoort bij het toestel, niet bij de exploitant, en verhuist mee als een attractie verkocht wordt. Het staat op een plaatje op de attractie zelf.
- Veiligheidsplan
- Onderdeel van de evenementenvergunning: afspraken over calamiteitenroutes, brandveiligheid, EHBO, beveiliging en de maximale bezoekersaantallen. De gemeente toetst het plan samen met politie, brandweer en GHOR.
Attracties van A tot Z
De bekendste soorten zaken, met een link naar onze cijfers per type: hoeveel er rondrijden en waar ze stonden.
- Autoscooter
- De botsauto's: een gladde baan met elektrische wagentjes die stroom halen uit het plafondnet of de vloer. Al sinds de jaren twintig van de vorige eeuw de klassieker van het grootvermaak. Cijfers en plaatsen van dit type →
- Booster
- Een arm van zo'n veertig meter met aan beide uiteinden gondels die zelf ook nog om hun as draaien. Een van de hoogste en snelste kermisattracties. Cijfers en plaatsen van dit type →
- Break Dance
- Een schijf met vier draaiende kruisen waarop gondels vrij ronddraaien, onder muziek en lichteffecten. Sinds de jaren tachtig een vaste waarde op grote kermissen. Cijfers en plaatsen van dit type →
- Polyp
- Een octopus: acht armen die op en neer gaan terwijl de gondels aan de uiteinden rondtollen. Familievriendelijk grootvermaak dat ook kinderen vanaf een jaar of acht mee mogen. Cijfers en plaatsen van dit type →
- Rupsbaan
- Een golvende ronde baan met wagentjes waar tijdens de rit een kap overheen schuift, zodat de baan even een dichte rups wordt. Een klassieker uit de jaren twintig die nog altijd rondrijdt. Cijfers en plaatsen van dit type →
- Hoge rad
- Het reuzenrad. Het rad van dertig tot zestig meter hoog is vaak het herkenningspunt van een stadskermis en geeft uitzicht over de hele stad. Cijfers en plaatsen van dit type →
- Zweefmolen
- Stoeltjes aan kettingen die naar buiten zweven als de molen sneller draait. Er zijn kleine zweefmolens voor kinderen en zweeftorens van tientallen meters hoog. Cijfers en plaatsen van dit type →
- Draaimolen
- De carrousel met paarden, koetsen en dieren voor de allerkleinsten. Oude nostalgische molens met houten paarden zijn op sommige kermissen nog te vinden. Cijfers en plaatsen van dit type →
- Funhouse
- Een loopattractie met bewegende vloeren, draaiende tonnen, lachspiegels en een glijbaan als uitgang. Een cakewalk is de kleinere, oudere variant. Cijfers en plaatsen van dit type →
- Spookhuis
- Een donker parcours met schrikeffecten, per wagentje of lopend (het loopspookhuis). Vaak met acteurs in de grotere versies. Cijfers en plaatsen van dit type →
- Glazen doolhof
- Een labyrint van glazen wanden en spiegels waarin je de uitgang moet vinden. Loopattractie voor het hele gezin. Cijfers en plaatsen van dit type →
- Grijpkraan
- De kast waarin je met een grijper een knuffel of prijs probeert te pakken. Met tientallen exemplaren het meest voorkomende spel op de Nederlandse kermis. Cijfers en plaatsen van dit type →
- Pusher
- De muntenschuiver: je gooit munten op een bewegend plateau en hoopt dat er een stapel over de rand valt. Ook wel "schuifkast" genoemd. Cijfers en plaatsen van dit type →
- Lijntrek
- Je trekt aan een van de honderden touwtjes en aan het eind hangt een prijs. Altijd prijs, maar niet altijd de grote. Cijfers en plaatsen van dit type →
- Bussensport
- Blikgooien: met ballen een stapel blikken omgooien. Een van de oudste kermisspellen, met een moderne variant in het melkbussenspel. Cijfers en plaatsen van dit type →
- Schietsalon
- De schiettent: met een luchtbuks op buisjes, sterren of bloemen schieten voor een prijs. In de kermistaal heet het een salon. Cijfers en plaatsen van dit type →
- Kop van jut
- Met een hamer op een blok slaan zodat een gewicht langs een paal omhoog schiet, het liefst tot aan de bel. De naam komt van een beruchte 19e-eeuwse moordzaak. Cijfers en plaatsen van dit type →
- Gebakskraam
- De oliebollen- en beignetkraam. Buiten het kermisseizoen staan veel van deze kramen als oliebollenkraam op een vaste plek in de stad. Cijfers en plaatsen van dit type →
- Suikerspin
- Gesponnen suiker op een stokje, vaak uit dezelfde kraam als popcorn. Met de nougatkraam de zoetste hoek van de kermis. Cijfers en plaatsen van dit type →
- Nougatkraam
- De snoepkraam met nougat, zuurstokken en kaneelstokken. De zuurstok is een van de oudste kermislekkernijen van Nederland. Cijfers en plaatsen van dit type →
Mis je een term of klopt een uitleg niet? Mail info@kermis.nl. Meer lezen? Bekijk de geschiedenis van de kermis of alle attractietypen.