Kermisgeschiedenis van Winschoten

De Allerheiligenkermis in Winschoten is historisch onlosmakelijk verbonden met de markt 'Adrillen' (Gronings voor Allerheiligen). Hoewel de marktreglementen uit 1816 stammen, werd de benaming 'Adrillen' pas rond 1880 gangbaar. De kermis en markt fungeerden traditioneel als moment waarop landarbeiders hun loon uitbetaald kregen en dit op de markt besteedden.

In 1816 kreeg Winschoten een nieuw marktreglement voor een jaarmarkt. Deze markt werd later bekend als de 'Allerheiligenmarkt', wat in het Winschoter bargoens verbasterde tot 'Adrillen'. De markt vond plaats op de eerste maandag na Allerheiligen (1 november) en was historisch gezien verbonden aan de uitbetaling van landarbeiders en dienstmeiden over de zomermaanden, waardoor het uitgroeide tot een belangrijk sociaal en economisch evenement.

In 1833 werden verschillende week- en veemarkten samengevoegd tot vaste marktdagen, waaronder een markt op de eerste maandag in november. Deze novembermarkt, later bekend als de Allerheiligenmarkt of 'Adrillen', groeide uit tot de belangrijkste markt van Winschoten en de regio.

De naam 'Adrillen' is een verbastering van 'Allerheiligen'. Deze benaming raakte rond 1880 ingeburgerd voor de traditionele novembermarkt en de bijbehorende kermis in Winschoten.

De firma Gebroeders Vulsma bezocht in 1889 voor het eerst de kermis in Winschoten met hun wafel-, poffertjes- en ververschingskraam. In de Winschoter Courant van 25 september 1889 werd destijds geadverteerd met prijzen van tien cent voor een dozijn poffertjes en 72 cent voor een dozijn wafels.

In 1891 beleefde de Allerheiligenmarkt in Winschoten een hoogtepunt in het aanbod van vee, met maar liefst 2170 dieren waaronder biggen, geiten, schapen, koeien en paarden. Dit benadrukt het belang van de markt als regionale handelsplek in de 19e eeuw.

In mei 1895 vond de kermis in Winschoten plaats, waarbij onder andere de menagerie (dierencircus) van de familie Kriechel aanwezig was. Destijds was dit een gebruikelijk onderdeel van het kermisvermaak, hoewel dergelijke attracties in latere tijden niet meer in deze vorm zouden worden toegestaan.

In reactie op historische advertenties uit 1895 wordt gesproken over de aanwezigheid van een 'luchtschommel' die werd geëxploiteerd door B. Olthof, een van de attracties die het straatbeeld van de kermis destijds kleurde.

In de Winschoter Courant van 26 mei 1895 werd geadverteerd voor een 'ménagerie' (reizende dierentuin) van de firma Kriechel. Destijds was het tonen van dieren zoals leeuwen en gorilla's onderdeel van de kermis, een fenomeen dat in latere tijden zeer kritisch werd bekeken vanwege dierenwelzijn.

Op 1 april 1925 vond een drukbezochte gemeenteraadsvergadering in Winschoten plaats waarin gedebatteerd werd over een verzoek tot het afschaffen van kermissen en kermisvermakelijkheden. De publieke tribune zat destijds stampvol.

In de periode van 1 augustus tot 30 september 1944 werden foto's genomen van aangeplakte bekendmakingen en propaganda-affiches op de Venne in Winschoten. (geheugen.delpher.nl)

In de periode van 1 september tot 31 oktober 1944 werd een foto genomen van een boerenkar vol mensen die op weg waren naar Bellingwolde om aardappels te rooien. (geheugen.delpher.nl)

In de periode van 1 maart tot 14 april 1945 werden foto's genomen van auto's van het Rode Kruis in Winschoten, die af en aan reden naar de Wintertuin, die was omgebouwd tot lazaret. (geheugen.delpher.nl)

Op 16 mei 1945 werd een foto genomen van de uittocht vanuit Huize Froling in Winschoten, met overbeladen fietsen. (geheugen.delpher.nl)

In de krant 'De Waarheid' van 28 januari 1960 werd een artikel gepubliceerd over de kermis in Winschoten. (delpher.nl)

Sinds 1968 is er aan de traditionele Adrillenmarkt (de markt op de maandag na Allerheiligen) een kermis verbonden. Dit evenement is geworteld in de historische veemarkt die teruggaat tot de 19e eeuw.

Sinds 1968 is de kermis in Winschoten onlosmakelijk verbonden met de historische Adrillenmarkt. Deze combinatie is uitgegroeid tot een belangrijke ontmoetingsplaats voor de wijde regio met duizenden bezoekers.

In 1984 werd voor het eerst de 'Nacht van Winschoten' georganiseerd. Wat begon als een grote marktavond en familiefeest in de binnenstad, groeide uit tot een tweedaags evenement met livemuziek, straattheater en een vaste kermis op het Marktplein.

In 1984 vond de eerste editie van de 'Nacht van Winschoten' plaats. Dit evenement, dat nauw verbonden is met de jaarlijkse kermis in het centrum, groeide uit tot een familiefeest dat tienduizenden bezoekers uit zowel Nederland als Duitsland trekt.

In de jaren 90 beleefde de kermis in Winschoten een enorme bloeiperiode, wat in 1996 resulteerde in de eervolle uitverkiezing van Winschoten tot Kermisstad van Nederland.

Vanwege een drastische daling in de aanvoer van vee op de Allerheiligenmarkt (Adrillen), besloot het organisatiecomité in 2000 om dieren van de kinderboerderij Bovenburen naar het marktterrein te verplaatsen om het traditionele karakter van de veemarkt in ere te houden, nadat echte veehandelaren jarenlang betaald moesten worden om aanwezig te zijn.

Na de MKZ-crisis in 2001 nam het aanbod van vee op de Adrillenmarkt in Winschoten drastisch af. Waar voorheen honderden dieren werden verhandeld, daalde het aantal paarden tot onder de tien. Dit leidde uiteindelijk tot het besluit van het Adrillen-comité om de veemarkt te schrappen en voortaan alleen als warenmarkt met entertainment door te gaan.

Tijdens de Nacht van Winschoten op 10 juli 2009 vond de kermis voor de laatste keer plaats op de locatie voor Cultuurhuis De Klinker, voordat er wijzigingen in de indeling of het evenemententerrein plaatsvonden.

Op 10 juli 2009 vond de kermis voor de laatste keer plaats op de vertrouwde locatie voor Cultuurhuis De Klinker in Winschoten.

In juli 2009 vond de laatste kermis plaats op het terrein voor het oude cultuurhuis De Klinker in Winschoten, tijdens het evenement de 'Nacht van Winschoten'.

Tijdens de Nacht van Winschoten op 10 juli 2009 werd voor de laatste keer een kermis georganiseerd op de vertrouwde locatie voor het toenmalige cultuurhuis De Klinker.

De familie Speelman houdt in Winschoten een kermistraditie in ere die teruggaat tot omstreeks 1870. Het begon toen een overgrootvader trouwde met de dochter van een Duitse exploitant uit Oldenburg die een carrousel bezat. In 2012 was Addie Speelman onder meer bekend van de boksbal, een attractie die in de jaren zeventig erg populair was.

In het tijdschrift 'Oud Winschoten' (editie 46, 2021) verscheen een artikel van Sievert Bodde getiteld 'Winschoter kermissen door de jaren heen (2)', waarin wordt beschreven hoe de kermis door de jaren heen langs diverse locaties in de stad is gezworven.

Na een eerdere afgelasting vanwege veiligheidsredenen in juli, werd de 40e editie van de Nacht van Winschoten in september alsnog succesvol georganiseerd in samenwerking met de gemeente Oldambt.

Rond de kermisperiode in juli 2023 vonden er in Winschoten meerdere ernstige geweldsincidenten plaats, waaronder een steekpartij en schietincidenten. Hierdoor werden extra veiligheidsmaatregelen genomen, zoals vervroegde sluitingstijden voor de kermis en cameratoezicht.

Na een eerdere afgelasting in juli vanwege veiligheidsredenen, vond in september 2023 alsnog de veertigste editie van de Nacht van Winschoten plaats. Dit jubileum werd gevierd met kermis en diverse muzikale optredens op het Marktplein.

Na een eerdere afgelasting in juli vanwege veiligheidsoverwegingen, werd in 2023 alsnog de veertigste editie van de Nacht van Winschoten gevierd op 1 en 2 september, in nauwe samenwerking tussen de organisatie en de gemeente Oldambt.

Ter gelegenheid van het 200-jarig bestaan van de stad Winschoten werd de Nacht van Winschoten uitgebreid gevierd als Zomerfestival, waarbij de kermis en optredens zoals die van de Wild Romance centraal stonden.

De kermis keerde in juli 2025 terug in het centrum van Winschoten met diverse attracties zoals de Ralley Dance, Deca Dance, botsauto's, een schiettent en oliebollenkramen. De kermis vormde de opmaat naar de festiviteiten tijdens de Nacht van Winschoten.

De kermis in Winschoten blijft een vast onderdeel van het Zomerfestival. Bezoekers kunnen tijdens de kermisdagen gebruikmaken van diverse attracties, waaronder botsauto's, grijpautomaten en gokspellen, en genieten van een aanbod aan kermislekkernijen.

Tegenwoordig wordt de Allerheiligenkermis in het centrum van Winschoten op het Marktplein georganiseerd, gelijktijdig met de Adrillenmarkt. Het is een volwaardige kermis met klassieke elementen zoals botsauto's, spookhuizen, grijpmachines en diverse kermissnacks zoals oliebollen en suikerspinnen.

De Nacht van Winschoten, een evenement dat sinds 1984 bestaat, blijft onlosmakelijk verbonden met de lokale kermis. De kermis staat bekend om haar actiedagen en ruime openingstijden, soms tot in de vroege uurtjes.